امکان رجوع به مهریه بذل‌شده پس از طلاق توافقی

یکی از برداشت‌های رایج در افکار عمومی این است که «اگر زن در طلاق توافقی مهریه را ببخشد، دیگر حق مطالبه آن را نخواهد داشت». این تصور، نه‌تنها با قانون مدنی سازگار نیست، بلکه با مبانی فقه امامیه نیز تعارض دارد.

در طلاق‌های توافقی که در حقوق ایران عمدتاً در قالب خلع یا مبارات واقع می‌شوند، بذل مهریه شرط تحقق طلاق است، اما این بذل تا پایان مدت عده قطعی و غیرقابل بازگشت نیست.

براساس مواد 1146 و 1147 قانون مدنی، زن می‌تواند در مدت عده از بذل مهریه رجوع کند و مهریه‌اش را بازگرداند؛ حتی اگر طلاق در دفتر رسمی ثبت شده و صیغه نیز جاری شده باشد.

رجوع نسبت به بذل مهریه و مستندات قانونی

 بر اساس ماده 1145 قانون مدنی «طلاق خلع و مبارات مادام که زن به عوض رجوع نکرده بائن است.» و بر اساس ماده 1147:

«در طلاق خلع و مبارات، مادام که زن رجوع به عوض نکرده، شوهر حق رجوع ندارد، ولی هرگاه زن رجوع به عوض کند، شوهر نیز می‌تواند به طلاق رجوع کند.»

 نتیجه:

بذل مهریه قابل رجوع است.

با رجوع زن، طلاق بائن به رجعی تبدیل می‌شود و شوهر در ایام عده می تواند نسبت به طلاق رجوع کند و طلاق منتفی گردد.

و مهریه دوباره قابل مطالبه می‌شود.

چرا رجوع زن به مابذل ممکن است؟

ماهیت بذل مهریه ، نوعی ایقاع ( عمل حقوقی که با اراده یک نفر انجام می شود ) قابل رجوع است  و در فقه امامیه، بذل مهریه در طلاق خلع را ماهیتاً ایقاعی مستقل و قابل رجوع دانسته است.

بنابراین همان‌گونه که زن یک‌طرفه مال را بذل می‌کند، می‌تواند یک‌طرفه نیز آن را بازگرداند.

وابستگی بذل به شرط زمانی (ایام عده)

رجوع زن تنها در «ایام عده» معتبر است 

پس از پایان عده، طلاق قطعی شده و بذل تثبیت می‌شود. این وضعیت مشابه «خیارهای زمان‌دار» است که با انقضای مدت، حق ساقط می‌شود.

با رجوع زن به مابذل ، نوع طلاق از بائن به رجعی تبدیل می‌شود و زوج حق رجوع به نکاح پیدا می‌کند.

رابطه مالی میان طرفین، از حالت «فدیه» خارج و به حالت «مهریه عادی» برمی‌گردد.

آثار حقوقی رجوع زن نسبت به مابذل ( مهریه بذل شده ) 

احیای کامل دین مهریه : پس از رجوع زن، مهریه مانند هر دین مستقل قابل مطالبه می‌شود و زن می‌تواند:

 صدور اجراییه مهریه بگیرد؛ یا از طریق دادگاه خانواده الزام زوج به پرداخت را بخواهد؛ حتی امکان درخواست تأمین خواسته نیز وجود دارد.

ایجاد حق رجوع نسبت به طلاق برای زوج

 این رجوع، طلاق را به رجعی تبدیل می‌کند و مرد در ایام عده که اصولا سه ماه پس از طلاق است حق دارد که طلاق را منتفی کند و به عبارتی دیگر مراتب رجوع خود را نسبت به طلاق اعلام کند ؛ اما تا زمانی که شوهر رجوع خود را اعلام نکند، طلاق همچنان باقی است و تنها وصف آن تغییر کرده است.

وضعیت ثبت رجوع به مابذل در دفترخانه و دادگاه 

  زوجه می‌تواند با مراجعه به همان دفترخانه طلاق، اعلام رجوع کند و دفترخانه مکلف است و مراتب را در سامانه ثبت کند

و به زوج نیز ابلاغ قانونی بنماید.

  در موارد اختلاف یا استنکاف دفترخانه ، زن می‌تواند دادخواست «احراز رجوع به مابذل» تقدیم کند و همزمان مهریه را نیز مجددا مطالبه نماید پس از صدور حکم، مهریه قابل مطالبه خواهد بود.

جمع‌بندی رجوع نسبت به بذل مهریه: 

1- بذل مهریه در طلاق خلع و مبارات ماهیتی قطعی و غیرقابل برگشت ندارد.

2- زن حق دارد در مدت عده از بذل خود رجوع کند (مواد 1146 و 1147).

3-  با رجوع زن، مهریه دوباره زنده و قابل مطالبه می‌شود.

4-  رجوع زن طلاق بائن را به طلاق رجعی تبدیل می‌کند.

5- حتی پس از ثبت رسمی طلاق نیز رجوع کاملاً معتبر و آثار آن فوری است.

 بنابراین، برخلاف تصور عمومی، زن در طلاق توافقی می‌تواند در ایام عده از بخشش مهریه منصرف شود و آن را کامل مطالبه کند و محدودیت حقوقی برای این اقدام وجود ندارد؛ تنها شرط آن رجوع در مدت عده است.

نویسنده : ناصر نصیری فیروز