یکی از مسائل مهم در حقوق خانواده، نقش مهریه در طلاق خُلع و شرایطی است که زن بتواند با استناد به آن درخواست طلاق نماید. در بسیاری از منابع عرفی و حتی در برخی محافل حقوقی، تصور رایج این است که اگر زن تمام مهریه خود را بذل و بخشش کند، یا آن را به مرد بازگرداند، یا حتی مبلغی بیش از مهریه پرداخت نماید، میتواند حق طلاق پیدا کند و دادگاه حکم به طلاق صادر خواهد کرد. اما بررسی دقیق قانون و رویه قضایی نشان میدهد که این تصور نیازمند تحلیل و اصلاح است.
تعریف و ویژگی طلاق خلع
مطابق ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی « طلاق خُلع آن است که زن به واسطه کراهتی که از شوهر خود دارد، در مقابل مالی که به شوهر میدهد، طلاق بگیرد؛ اعم از اینکه مال مزبور عین مهر یا معادل آن یا بیشتر یا کمتر از مهر باشد.»
برخلاف تصور برخی از افراد ، طلاق خلع صرفا با ارداده زن مبنی بر بخشش مهریه حاصل نمی شود و طلاق خُلع ماهیتی توافقی دارد و عنصر مالی، صرفاً شرطی تکمیلی است که ارزش مالی آن میتواند کمتر، مساوی یا بیشتر از مهریه باشد. در این نوع طلاق، رضایت مرد شرط لازم و غیرقابل حذف است و صرف اقدام زن در بذل مهریه، بدون موافقت مرد، حق طلاق ایجاد نمیکند.
نقش بذل و بخشش مهریه در طلاق
بذل یا بازگرداندن مهریه به مرد از دیدگاه حقوقی، عملی حقوقی است که تنها نشاندهنده تمایل زن به پرداخت مالی در مقابل جدایی است، اما به خودی خود موجب تحقق طلاق نمیشود.
بنابراین، زن نمیتواند صرفاً به استناد بذل مهریه، دادخواست طلاق تقدیم کرده و آن را به عنوان حق مسلم خود تلقی کند.
در عین حال، قانون و رویه قضایی به مسأله دشواری و فشار زندگی مشترک توجه داشتهاند. شعبه ۸ دیوان عالی کشور در دادنامه شماره 9309970906800761 تصریح کرده است:
« بذل تمام مهریه و جدایی چند ساله زوجین، نشاندهنده اوج عُسروعَرَج زوجه (دشواری و سختی غیر قابل تحمل) در تداوم زندگی است.»
این نکته به معنای آن است که بذل مهریه میتواند به عنوان دلیل تقویت درخواست طلاق زن در چارچوب عسر و حرج مورد استناد قرار گیرد، نه اینکه به تنهایی موجب صدور حکم طلاق شود.
تحلیل کاربردی طلاق با بذل مهریه
با توجه به ماده ۱۱۴۶ و رویه قضایی، میتوان نتیجه گرفت که:
ــ رضایت مرد شرط اساسی برای تحقق طلاق خُلع است و نمیتوان با بذل مهریه، آن را حذف کرد.
ــ بذل مهریه و بازگرداندن آن به مرد یا پرداخت بیشتر، صرفاً ابزار حقوقی و امتیازی برای تقویت استدلال زن در دادگاه محسوب میشود.
ــ در شرایطی که زندگی مشترک دچار مشکلات جدی و غیرقابل تحمل باشد، بذل مهریه میتواند همراه با سایر دلایل، به عنوان نشانه عسر و حرج زن به دادگاه ارائه شده و منجر به صدور حکم طلاق شود.
نتیجهگیری در مورد طلاق با بذل مهریه
بذل یا بازگرداندن مهریه، حق طلاق برای زن ایجاد نمیکند، اما در چارچوب اثبات عسر و حرج زن، میتواند نقش مؤثری در تصمیم دادگاه داشته باشد. بنابراین، در دعاوی طلاق خُلع، تمرکز صرف بر پرداخت یا بذل مهریه کافی نیست و تحلیل کامل شرایط زندگی مشترک و میزان سختی و فشار زندگی مشترک، شرط اصلی برای صدور حکم طلاق است.
نویسنده: ناصر نصیری فیروز
نظرات کاربران (0)